Świat stoi w obliczu przyspieszającej zmiany klimatycznej szybciej niż wcześniej sądzono, a mimo to rządy i przedsiębiorstwa w dalszym ciągu nie doceniają jej skutków finansowych. Nowy raport ostrzega, że jeśli obecne tendencje się utrzymają, globalne straty gospodarcze mogą osiągnąć biliardy dolarów rocznie do 2050 roku. Głównym problemem jest nie tylko samo ocieplenie, ale także brak przygotowania na najgorsze scenariusze.
Niewypłacalność planetarna: nadchodzący kryzys gospodarczy
Klimatolodzy i eksperci finansowi biją na alarm w związku z „niewypłacalnością planety” – momentem, w którym szkody dla środowiska poważnie osłabiają wzrost gospodarczy. Decydenci często opierają się na konserwatywnych prognozach, ale takie podejście jest niebezpiecznie optymistyczne. W raporcie podkreślono, że zdarzenia ekstremalne, takie jak nagłe i ulewne opady deszczu, występują przed planowanym terminem.
„Rządy muszą jak najszybciej uzgodnić plan dotyczący wypłacalności planety” – mówi były brytyjski doradca ds. klimatu David King. „Obserwujemy coraz szybsze tempo wzrostu temperatury i jest mało prawdopodobne, aby to się zmieniło”.
Problem nie jest tylko teoretyczny; Gospodarkę światową można zbudować na wadliwych przesłankach. Jeśli do 2050 r. ocieplenie osiągnie 2°C, świat może stanąć w obliczu 25% spadku PKB, co odpowiada rocznym stratom wynoszącym aż do 25 bilionów dolarów. Mimo to niektóre modele finansowe nadal przewidują, że dalszy wzrost gospodarczy zrekompensuje szkody – scenariusz, który krytycy nazywają lekkomyślnym.
Tempo ocieplenia przyspiesza
Najnowsze dane Europejskiego Centrum Kopernika potwierdzają, że rok 2024 był trzecim najcieplejszym rokiem w historii, ze średnią o 1,47°C powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej. Średnie temperatury w ciągu ostatnich trzech lat przekraczają obecnie 1,5°C, co przybliża świat do przekroczenia długoterminowego progu ocieplenia określonego w porozumieniu paryskim.
Pierwotnie przewidywano, że próg ten zostanie przekroczony do 2045 r., ale obecnie oczekuje się, że osiągnie go już w 2030 r., jeśli obecne tendencje się utrzymają. Na przyspieszenie to wpływają dwa kluczowe czynniki: utrzymująca się wysoka emisja gazów cieplarnianych oraz redukcja zanieczyszczeń powietrza zawierających siarkę. Gdy niebo się przejaśnia, do Ziemi dociera więcej ciepła słonecznego, powodując dodatkowe ocieplenie o około 0,5°C.
Ekstremalne zjawiska pogodowe już się zwiększają
Konsekwencje widoczne są w częstotliwości i nasileniu ekstremalnych zjawisk pogodowych. Ze względu na zmiany klimatyczne pożary w Los Angeles w 2025 r. były dwukrotnie bardziej prawdopodobne i 25 razy większe niż oczekiwano, potencjalnie stając się najkosztowniejszą klęską żywiołową w historii Stanów Zjednoczonych. Huragan Melissa, najpotężniejsza burza atlantycka w historii, szalał z wiatrem o prędkości 16 km/h szybszym niż oczekiwano, bez zmiany klimatu.
„Co dziesiąta stopnia ocieplenia będzie prowadzić do częstszych i intensywniejszych ekstremalnych zjawisk pogodowych” – wyjaśnia Samantha Burgess, naukowiec zajmujący się Kopernikiem. „Dzisiejsze dzieci będą narażone na więcej zagrożeń klimatycznych niż my”.
Bieguny nagrzewają się najszybciej, zwiększając liczbę sprzężeń zwrotnych, takich jak zmniejszona pokrywa śnieżna i lodowa. W 2024 r. Antarktyda przeżyła najcieplejszy rok w historii, a całkowity zasięg lodu morskiego w Arktyce i Antarktyce osiągnął rekordowo niski poziom.
Strategie łagodzenia: droga naprzód
Choć sytuacja jest krytyczna, widać pewien postęp. Globalne emisje nie rosną tak szybko jak wcześniej, a emisje w Chinach ustabilizowały się. Wzmocnienie walki z wyciekami metanu z infrastruktury mogłoby zapewnić szybkie i krótkoterminowe rozwiązanie, potencjalnie ograniczając ocieplenie o 0,2°C do 2050 r.
Jednak te środki nie będą wystarczające. W raporcie podkreślono potrzebę kompleksowego planowania, w tym uznania, że wzrost gospodarczy nie może trwać w nieskończoność. Największym ryzykiem nie jest przygotowywanie się na najgorsze, ponieważ konsekwencje braku działania teraz przyspieszają.
Podsumowując: światu kończy się czas, aby skutecznie stawić czoła wyzwaniom klimatycznym. Ignorowanie najgorszych scenariuszy i trzymanie się przestarzałych modeli ekonomicznych doprowadzi do katastrofalnych strat finansowych i środowiskowych. Wezwanie do opracowania „planetarnego planu wypłacalności” to nie tylko ostrzeżenie, ale krytyczny krok w kierunku zapewnienia zrównoważonej przyszłości.
