Gwałtowny wzrost inwestycji prywatnych, pod przewodnictwem byłego dyrektora generalnego Google Erica Schmidta za pośrednictwem Schmidt Sciences, obiecuje znaczne przyspieszenie badań astronomicznych za pomocą czterech nowych, najnowocześniejszych teleskopów. Inicjatywa obejmująca trzy anteny naziemne i jedno obserwatorium kosmiczne — oznacza wyraźną zmianę w kierunku prywatnego finansowania nauki na dużą skalę, potencjalnie redefiniując przyszłość odkryć w tej dziedzinie.
Nowa era obserwacji kosmosu
Najbardziej ambitnym elementem projektu jest Lazuli, teleskop kosmiczny zaprojektowany tak, aby przekraczał o 70% obszar zbierania światła Kosmicznego Teleskopu Hubble’a. Jeśli zostanie wystrzelony do 2029 roku, stanie się pierwszym w historii w pełni prywatnym teleskopem kosmicznym. To ważne: choć komercyjne przedsiębiorstwa kosmiczne rosną, niewiele z nich w równym stopniu stawia na osiągnięcia czysto naukowe.
Peter Klupar, dyrektor naczelny Lazuli, mówi, że projekt będzie postępował w niespotykanym dotąd tempie: „Zrobimy to w trzy lata i zrobimy to za śmiesznie niską cenę”. Szybkość tę zapewnia uproszczony proces decyzyjny: Schmidt Sciences współpracuje z jednym akcjonariuszem, co eliminuje opóźnienia biurokratyczne.
Lazuli zostanie wyposażony w lustro o średnicy 3,1 metra zoptymalizowane do obserwacji w bliskiej podczerwieni i optycznych i będzie krążył po opłacalnej orbicie rezonansowej Księżyca. Kluczowe instrumenty obejmują szerokokątną kamerę optyczną, zintegrowany spektrograf i koronograf o wysokim kontraście, umożliwiający bezpośrednie obrazowanie egzoplanet. Naukowcy są optymistami, że Lazuli uzupełni należący do NASA rzymski teleskop kosmiczny Nancy Grace, przyspieszając poszukiwania planet podobnych do Ziemi wokół gwiazd podobnych do Słońca.
Macierze naziemne rozszerzają możliwości
Wraz z Lazuli firma Schmidt Sciences finansuje trzy projekty teleskopów naziemnych:
- Argus Array: Oczekuje się, że Argus rozpocznie działalność już w 2028 r. i będzie skanował niebo w świetle widzialnym za pomocą 1200 teleskopów o małej aperturze, co łącznie odpowiada teleskopowi klasy 8-metrowej. Jego ogromne pole widzenia o powierzchni 8000 stopni kwadratowych umożliwi obserwację przejściowych zdarzeń w czasie rzeczywistym.
- Deep Synoptic Array (DSA): DSA ma zostać wystrzelony w Nevadzie do 2029 roku i składać się będzie z 1656 teleskopów o średnicy 1,5 metra, pokrywających obszar 20 na 16 kilometrów. Ten radioteleskop będzie skanował niebo w zakresie fal radiowych, wykrywając ukryte źródła, takie jak centra galaktyczne i czarne dziury.
- Duży światłowodowy teleskop spektroskopowy (LFAST): Składający się z 20 skalowalnych modułów, LFAST będzie pełnił funkcję urządzenia pomocniczego, zwiększającego istniejące możliwości obserwacji. Jego innowacyjna konstrukcja eliminuje kosztowne kopuły poprzez zastosowanie oddzielnych cylindrycznych obudów dla każdego modułu teleskopowego.
Reagowanie na zmianę priorytetów
Pojawienie się Systemu Obserwatorium Schmidta następuje w czasie rosnącej niepewności dla nauki finansowanej ze środków publicznych. Cięcia w budżetach nauki i personelu dokonane przez administrację Trumpa stworzyły lukę w finansowaniu, co skłoniło prywatnych inwestorów do wkroczenia.
Jak stwierdził Klupar: „Pomiędzy zagęszczeniem przestrzeni kosmicznej a kurczącymi się budżetami rządowymi tworzy się burza możliwości”. Elastyczność i wydajność sektora prywatnego oferuje potencjalne rozwiązanie, obiecując szybsze cykle rozwoju i niższe koszty.
Tendencja ta rodzi pytania o przyszłą rolę finansowania publicznego i prywatnego w przedsięwzięciach naukowych na dużą skalę. Podczas gdy Schmidt Sciences priorytetowo traktuje „naukę dla samej nauki”, inne komercyjne przedsięwzięcia w przestrzeni kosmicznej często kierują się zyskiem lub celami geopolitycznymi.
Eksperyment sprawdzi, czy jeden zdeterminowany udziałowiec może rzeczywiście przyspieszyć odkrywanie i czy model można skalować w innych dyscyplinach. Sukces lub porażka tego projektu może zmienić krajobraz osiągnięć naukowych na nadchodzące dziesięciolecia.
