Badania archeologiczne sugerują, że ludzie żyjący w Europie 40 000 lat temu mogli posługiwać się prymitywną formą pisma, która była o ponad 30 000 lat starsza od najwcześniejszych znanych systemów pisma, takich jak pismo klinowe. Odkrycie to podważa długo utrzymywane poglądy na temat czasu komunikacji międzyludzkiej i rozwoju poznawczego.
Odkrycie: grawerowane artefakty w Niemczech
Naukowcy przeanalizowali tysiące wygrawerowanych symboli znalezionych na artefaktach z jaskiń w regionie Jury Szwabskiej w południowo-zachodnich Niemczech. Obiekty te, stworzone przez niektóre z pierwszych grup Homo sapiens, które przybyły do Europy, datowane są na okres od 43 000 do 34 000 lat temu. Artefakty obejmują wisiorki, narzędzia, figurki zwierząt i figurki hybrydowe, z których wszystkie są systematycznie oznaczone powtarzającymi się sekwencjami linii, kropek, krzyżyków i innych kształtów.
To nie są tylko przypadkowe znaki; powtarzalność i organizacja tych symboli sprawia, że się wyróżniają. Jak wyjaśnia archeolog Ewa Dutkiewicz: „Zupełnie inaczej jest z wielokrotnym, bardzo systematycznym używaniem wyraźnie zaznaczonych znaków, odrębnych od siebie i ułożonych w sekwencję”.
Porównanie starożytnych symboli ze współczesnym pismem
Aby określić złożoność tych starożytnych oznaczeń, badacze porównali je z wczesnymi tabliczkami protoklinowymi (ok. 3500–3350 p.n.e.) i nowoczesnymi systemami pisma, korzystając z modeli komputerowych. Analiza ujawniła nieoczekiwane podobieństwo: właściwości statystyczne sekwencji z epoki kamienia są statystycznie porównywalne z właściwościami najwcześniejszych tekstów protoklinowych.
Sugeruje to, że pierwsi łowcy-zbieracze H. sapiens opracowali system zapisywania informacji odpowiadający podstawowej definicji pisma: konwencjonalnego zestawu widocznych znaków używanych w komunikacji międzyludzkiej. Symbole nie są przypadkowe; podążają za wzorcami wskazującymi na intencjonalność.
Możliwe wartości: kalendarze i selekcja symboliczna
Dokładne znaczenie tych symboli pozostaje nieznane – nie ma kamienia z Rosetty, który mógłby je rozszyfrować. Jednak badacze zidentyfikowali potencjalne wskazówki:
- Śledzenie w kalendarzu: niektóre obiekty mają rzędy po 12 lub 13 kropek i znaczników, prawdopodobnie reprezentujących cykle księżycowe lub sezonowe.
- Stowarzyszenie symboliczne: Rozmieszczenie symboli różni się w zależności od obiektów. Na przykład krzyże często znajdują się na wizerunkach zwierząt, ale rzadko na wizerunkach ludzi, natomiast kropek nie można znaleźć na instrumentach.
Ten przemyślany wybór sugeruje, że symbole nie były arbitralne; nadawały pewne znaczenie ludziom, którzy je stworzyli. Konwencje te są zachowywane od tysięcy lat i przekazywane z pokolenia na pokolenie.
Implikacje dla zrozumienia historii ludzkości
Odkrycie to podważa ogólnie przyjęty pogląd, że pismo pojawiło się dopiero wraz z rozwojem rolnictwa i cywilizacji Mezopotamii. Dowody wskazują, że zdolność do symbolicznej reprezentacji i systematycznego zapisywania istniała znacznie wcześniej wśród mobilnych grup łowców-zbieraczy.
Nie oznacza to, że ludzie z epoki kamienia mieli kompletny system pisma podobny do języków współczesnych. Sugeruje to jednak, że podstawa takich systemów – umiejętność kodowania informacji za pomocą znaków regularnych – istniała dziesiątki tysięcy lat temu.
Badanie opiera się na wcześniejszych ustaleniach wskazujących, że sztuka naskalna mogła zawierać zakodowane informacje o zachowaniach zwierząt sprzed 20 000 lat. Odkrycia te cofają pojawienie się symbolicznego myślenia i komunikacji do wcześniejszych etapów ewolucji człowieka.
