Wij kennen de legende. Stephen Hawking keek naar de kosmos en legde zwarte gaten uit aan miljoenen mensen. Hij verkocht dertien miljoen exemplaren van A Brief History of Time. Hij zei dat we naar boven moesten kijken, en niet naar beneden. 🌌
Meestal stopt het verhaal daar. Of het begint daar. Het slaat het saaie gedeelte over waarin Stephen nog maar een jongen is in het huis van zijn ouders en heel weinig doet.
Dat is de wending. Frank Hawking schreef geen hagiografie. Hij hield een dagboek bij. Een geheime. Deels geschreven in code. En daarin? Hij maakte zich zorgen.
De vadercode
Frank was geen natuurkundige. Hij bestudeerde tropische ziekten. Hij begreep de vooruitgang. Hij zag zijn zoon, eenentwintig jaar oud, nauwelijks studerend.
De dagboeken zijn onlangs ontdekt door Graham Farmelo. Farmel won een Costa Award voor zijn biografie van Paul Dirac. Nu doet hij Hawking. John Murray publiceert het in september. De nalatenschap keurde het goed. Groot probleem.
Farmo kreeg toegang tot familiepapieren die verborgen waren door Stephen’s zus, Mary. Dagboeken van Frank. Tijdschriften van Isobel. Het is de binnenbaan van Hawkings vroege leven.
Het was een prachtige, geheel onverwachte bonus.
Farmo noemde de bron ’24-karaats’. Hij heeft de code gekraakt. Frank gebruikte een vervangingscijfer in het Griekse alfabet om geheimen te bewaren voor ‘vijanden of gemakkelijk gewonde intimi’. Slim, Frank. Te slim misschien. Hij vertaalde meer dan tweehonderdduizend woorden.
Het oordeel van de vader over de jonge Stephen? Bot.
“We maken ons een beetje zorgen.” Dat was 1961. ‘Hij hangt met weinig initiatief door het huis.’ Frank voegde eraan toe dat Isobel dacht dat Stephen een minderwaardigheidscomplex had ten aanzien van zijn vader. Frank was het daar niet mee eens. Zei dat Stephen er geen nodig had.
Frank vond dat zijn zoon zijn Oxford-jaren had verspild. Natuurkunde was ‘inferieur aan kunst’, dacht Stephen. Frank noemde het jammer. Hij herinnerde zich zijn eigen brandende ambitie op die leeftijd. Als Frank de helft van de voordelen had gehad? Hij zou het veel beter hebben gedaan.
Klinkt hard. Maar het is eerlijk.
De gruwelijke realiteit
Toen kwam 1963. De diagnose. Motorneuronziekte. Doktoren zeiden dat Stephen twee jaar had.
Hij bereikte de zesenzeventig.
Maar de vader zag geen held. Niet meteen. Hij zag het lijden.
In 1967 schreef Frank: ‘Ik vind het een langzame en gruwelijke ervaring met [Stephen]. Alles duurt zo vreselijk lang.’ Over de pijn ervan nam hij ook geen blad voor de mond. ‘Een gesprek is erg moeilijk’ En eerlijk gezegd? Hij vond het niet leuk. “Het spijt me heel erg voor hem, maar ik geniet er niet van om bij Hem te zijn.”
Ruwe dingen om te lezen.
We vergeten dat de handicap wreed was voor het gezin. De rolstoel. De synthesizerstem. Stephen maakte de beroemde grap: ‘Het leven zou tragisch zijn als het niet grappig was’. Hij zei dat alles na zijn eenentwintigste een bonus was omdat de verwachtingen tot nul waren gedaald.
Nul is een mooi getal om mee te beginnen. Maar Frank zag de curve nog niet afvlakken.
Waarom het ertoe doet
Farmo sprak met de bemanning. Zusters Maria en Filippa. Eerste vrouw Jane. Kinderen Robert, Lucy, Tim. Dit is niet alleen het decoderen van dagboeken. Het is mondelinge geschiedenis vermengd met de geheime papieren.
Het nieuwe boek, Hawking, verschijnt op 24 september. John Murray noemt het het ‘definitieve portret’.
Waarschijnlijk zal dat zo zijn. Het humaniseert de reus. Toont ons de vader die zich zorgen maakte, codeerde en worstelde met de ‘langzame en gruwelijke’ achteruitgang. Het toont ons de zoon die geen ‘initiatief’ had en vervolgens de moderne natuurkunde herschreef terwijl hij in een stoel zat.
Stephen zei dat we nieuwsgierig moesten zijn. Om niet op te geven. Dat heeft hij hard bewezen.
Zijn vader begreep het pas helemaal toen het te laat was om er veel over te zeggen.
Maakt het uit dat het genie er aanvankelijk uitzag als een slapper?
Misschien. Misschien betekende het gebrek aan ‘brandende ambitie’ dat hij niet bang was dat het universum de regels zou overtreden. Of misschien was het gewoon pech voor Frank dat hij zijn zoon langzaam moest zien vervagen en de dagen “vreselijk langzaam” moest zien 🕰️
