Het Nigeriaanse theater explodeerde begin jaren veertig op het podium. Het was niet zomaar een toneelstuk. Het was een levendige volksopera, geboren uit de Yoruba-bevolking in het zuidwesten van Nigeria. Het resultaat? Een krachtige mix van mime, kleurrijke kostuums en traditioneel drumwerk. Deze optredens waren gericht op een lokaal publiek met Nigeriaanse thema’s. Je zag alles, van bijtende moderne satire tot diepe historische tragedie.
De toneelstukken worden volledig in de Yoruba-taal opgevoerd. Als je het niet spreekt, kun je nog steeds de essentie begrijpen. Een vertaalde synopsis helpt niet-Yoruba-sprekers de actie te begrijpen en te waarderen. Maar de echte magie zit in de uitvoering. Het is een synthese van liturgieën van verschillende religieuze sekten. Zowel tekst als muziek zijn voortgekomen uit deze unieke culturele mix.
De thema’s vallen in drie verschillende emmers. Ten eerste heb je het fantastische volksverhaal. Ten tweede de kluchtige sociale satire. En ten derde het historische of mythologische verslag dat is afgeleid van de mondelinge overlevering.
De grote drie troepen
Er bestaan ruim een dozijn reizende theatergezelschappen. Maar drie professionele groepen vallen op. Zij bepaalden het genre.
Hubert Ogunde leidde er één. Hij schreef Yoruba ronu (“Yorubas, Denk na!”) en Reis naar de hemel. Kola Ogunmola had er nog een. Zijn hits waren onder meer The Palmwine Drinkard en Love of Money. Duro Ladipo kopte de derde. Hij produceerde Oba koso (“The King Did Not Hang”) en Eda (“Everyman”).
Elke oprichter vormde een onderscheidende stijl. Zij schreven of bewerkten de toneelstukken. Zij hebben de muziek geregeld. Vaak speelden zij ook de hoofdrollen.
Wortels in kerkdrama
Deze hedendaagse dramatische vorm is niet uit de lucht komen vallen. Het is ontstaan uit bijbelse episoden. Denk aan kerst- en passiespelen. Deze werden in de jaren dertig en veertig gepresenteerd door separatistische Afrikaanse kerken.
Sommige van deze toneelstukken reisden naar het buitenland. Oba koso en The Palmwine Drinkard zijn buiten Nigeria uitgevoerd. Maar het hart van de beweging bleef lokaal.
In 1945 werd Ogunde de eerste die een professioneel reisgezelschap oprichtte. Zijn spel was scherp. Hij hekelde Yoruba-types. De jaloerse echtgenoot. De gierige vader. De roekeloze zoon. Ook behandelde hij actuele gebeurtenissen in de Nigeriaanse politiek.
Christelijke invloed en folklore
Ogunmola sloeg een ander pad in. In 1947 organiseerde hij zijn leerlingen in een acteergroep. Hij noemde het zijn eigen Theaterfeest.
Zijn opera’s vertonen een duidelijke christelijke invloed. Hij gebruikte bijbels materiaal voor basisplots. Maar hij negeerde de oude manieren niet. Ogunmola maakte gebruik van folklore. Hij verwerkte lofdichten, spreekwoorden en bezweringen in de dialoog.
Zijn meest gevierde productie was de roman van Amos Tutuola The Palm-Wine Drinkard. Het vermengde de heilige tekst met lokale verteltradities.
Traditie behouden
Duro Ladipo arriveerde begin jaren zestig. Hij was componist van kerkmuziek. Maar hij wilde de traditionele kunsten behouden. Daarom schreef hij culturele toneelstukken op basis van historisch materiaal.
Hij werd waarschijnlijk beïnvloed door zijn voorgangers. Maar Ladipo voegde er zijn eigen flair aan toe. Hij gebruikte ceremonieel drummen, zingen en zingen. De kostuums waren ook traditioneel. Ze pasten bij de specifieke historische of religieuze groepen die in de producties vertegenwoordigd waren.
Sommige acteurs van Ladipo hadden religieuze rituelen uitgevoerd voordat ze bij het theatergezelschap kwamen.
Deze achtergrond deed er toe. Hun ceremonieel materiaal werd in een eigentijdse mal verwerkt. Het resultaat was een vorm die oud en toch urgent aanvoelde. Een levende geschiedenis.
Waarom maakt het nog steeds uit? Omdat het niet alleen entertainment was. Het was een manier om mondelinge tradities levend te houden en tegelijkertijd commentaar te leveren op het heden. Het drummen houdt niet op. De kostuums blijven levendig. De verhalen veranderen, maar de kern blijft. Het is een dialoog die nooit helemaal eindigt.
